Sağlıkta randevu krizi büyüyor! Test için aylar süren bekleyiş!

Sağlık sektöründeki randevu sorunları her geçen gün artıyor. İstanbul Avrupa Yakası’nda yaşayan birçok hasta, dermatoloji, ortopedi gibi kliniklerden muayene randevusu almak için beklemek zorunda kalıyor. Randevu alınabilen hastaneler genellikle uzak semtlerde, yakın ilçelerde sıra bulamayanlar için en erken randevu tarihi ikinci haftayı bulabiliyor. Hatta bazı ileri branşlarda (algoloji, ağız-çene cerrahisi, gastroenteroloji, endokrinoloji vs.) doğrudan MHRS üzerinden randevu alınamıyor. Sistemde “Seçtiğiniz poliklinik tıpta ileri uzmanlık gerektiren poliklinik olup, doğrudan randevu verilmemektedir. Öncelikle ilgili ana dal polikliniğinde muayene olmalısınız” şeklinde otomatik uyarılar çıkıyor. Bu durum, randevu kuyruğunu daha da uzatıyor.

RANDEVU ALINABİLEN HASTANE ŞEHRİN UZAĞINDA

İstanbul’da cildiye, ortopedi gibi kliniklerde ilk randevular bir haftayı buluyor. Yaz aylarında bu sorun daha az yaşanırken, randevu alınabilen hastaneler çoğunlukla şehrin dışında kalıyor. Uzak semtlerde yaşayanlar için en erken iki haftalık randevu listesi oluşabiliyor. MHRS üzerinden direkt randevu olanağı olmayan ileri uzmanlık dallarında (algoloji, çene cerrahisi, gastroenteroloji, endokrinoloji vb.) otomatik olarak “önce ana dal muayenesi” uyarısı çıkıyor. Hastalar önce genel branşa, sonrasında sevk edilerek ilgili uzmana yönlendiriliyor.

Ancak problem bununla sınırlı değil. Ankara Tabip Odası Genel Sekreteri Zafer Çelik de benzer gözlemlere işaret ediyor. Çelik, sadece muayene randevuları değil, görüntüleme testleri için de çok uzun bekleme olduğunu belirtiyor. Çelik’in aktarımına göre Ankara’da Sağlık Bakanlığı’na bağlı bazı devlet hastaneleri ve üniversite kliniklerinde MR ve ultrason için randevu tarihleri adeta ayları buluyor. Çelik, Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi’nde ultrason için randevu almak altı ayı, MR için ise yaklaşık iki ayı bulabildiğini ifade ediyor. Çelik, “Tomografi çekimi de MR’a çok yakın sürelere veriliyor” diye ekliyor.

Çelik, bekleme sürelerinin uzamasının en büyük nedeninin ise yetersiz cihaz kapasitesinden ziyade aşırı başvuru olduğunu söylüyor. “Türkiye genelinde cihaz sayısı yeterli, sorun hastaların çok fazla başvurması; bu da kuyrukların uzamasına yol açıyor” diyen Çelik, normalde acil olmayan vakalarda bile bu gecikmenin hastalıkların ilerlemesine neden olabileceğine dikkat çekiyor. Çelik, ayrıca sistemin işleyiş biçiminin de “gereksiz başvuru” döngüsünü beslediğini ifade ediyor. Çelik, “İnsanlar telaşla gidiyor. Sistem genel performansa dayalı olduğu için gereksiz başvurular engellenmiyor. Böylece talep kışkırtılıyor” uyarısını yapıyor.

BİRİNCİ BASAMAKTA SEVK SİSTEMİ OLMALI

Bakanlığın önceden duyurduğu çözümle, MHRS’de randevu alıp gelen gelmeyen hastaları kayıt altına alan iki yeni uygulama getirildi. Bu kapsamda, randevu alıp gitmeyen ya da iptal etmeyenlere aynı branşta 15 gün kısıtlaması yapıldı. Çelik, çözümün birinci basamakta güçlü bir sevk sistemi kurulmasında yattığını söyledi. Çelik, “Aile hekimleri hastaları doğru bir ön değerlendirmeden geçirerek kimlerin uzman muayenesine ihtiyaç duyduğuna karar vermeli. Kapı tutuculuk yapılabilirse, ilgili branşa muayene ne olup olmaması gerektiği konusunda hasta aydınlatılabilir. Bu şekilde birinci basamağın yükü hafifler ve randevu krizi azalır” dedi. Çelik, gerekirse uzman sayısının artırılmasını, aile hekimliği yönlendirme uygulamasının güçlendirilmesini ve performans kriterlerinin yeniden düzenlenmesini önerdi. Ayrıca hastaların randevu iptali veya erteleme konusunda bilgilendirilmesi, yoğunlukların yaz mevsimi gibi dönemsel azalmalarının değerlendirilmesi de çözüm olabileceğini ifade eden Çelik, sistemin yalnızca teknoloji veya kısa vadeli tedbirlerle değil, planlı bir sevk zinciri ve kapasite artırımı ile iyileştirilebileceğini belirtti.

BAŞVURU SARMALI

Bekleme süresi uzadıkça doktorlarla geçen muayene süresi de kısalıyor. Hasta kendisiyle yeterince ilgilenilmediğini düşünüp yeniden başvuru yapıyor. Böylece yetersiz muayene ve yeniden başvuru sarmalı oluşuyor. Dünya Sağlık Örgütü’ne göre, bir hastaya ayrılması gereken asgari muayene süresi en az 10 dakika. Bazı akademik metinlerde ise 20 dakika civarında veya üstü sürelerin ideal olduğu ifade ediliyor. Ancak Türkiye’de bu süre 5 dakika altında.