Trabzon’un Çömlekçi Mahallesi’nde yürütülen kentsel dönüşüm çalışmaları sırasında Roma dönemine tarihlenen, yaklaşık 300-400 metre uzunluğunda tonozlu bir su kanalı gün yüzüne çıktı. Uzmanlar, mimari özellikleri bakımından yapının Türkiye’de benzerinin bulunmadığını vurguladı.
Çömlekçi’de Roma Dönemine Ait 400 Metrelik Yer Altı Su Kanalı
Trabzon’un Çömlekçi Mahallesi’nde devam eden kentsel dönüşüm projesi kapsamında önemli bir arkeolojik keşfe imza atıldı. Yer altından geçen ve Roma dönemine ait olduğu değerlendirilen tonozlu su kanalı, ilk ihbarın ardından güvenlik önlemleri alınarak incelendi.
Yer altı yapısında gaz bulunma ihtimaline karşı AFAD ekipleri ölçüm yaptı. Gerekli izinlerin tamamlanmasının ardından Trabzon Müze Müdürlüğü ve Karadeniz Teknik Üniversitesi (KTÜ) akademisyenlerinden oluşan heyet tünel içinde detaylı incelemelerde bulundu.
Yüzeyden yaklaşık 1,5-2 metre derinlikte yer alan kanalın, Arafilboyu sapağından başlayarak sahil yoluna ve eski Trabzon Limanı sahasına kadar uzandığı belirlendi. Yaklaşık 300-400 metre uzunluğundaki yapının 2 metre genişliğinde ve 2 metre yüksekliğinde inşa edildiği, ortasında 1,20 metre genişliğinde ana su hattı, yanlarda ise 50-60 santimetrelik yürüme sekileri bulunduğu tespit edildi.
Prof. Dr. Mehmet Yavuz: "Traianus ve Hadrianus Dönemine İşaret Ediyor"
Konuya ilişkin açıklamalarda bulunan Mehmet Yavuz, su kanalının işçiliği, kullanılan malzeme ve mimari özellikleri bakımından Erken Roma dönemine işaret ettiğini söyledi. Yapının, Roma İmparatorları Trajan (Traianus) ve Hadrian dönemlerine tarihlenebileceğini ifade etti.
Yavuz, kanalın Roma mimarisine özgü tonozlu bir üst örtüye sahip olduğunu belirterek, yan duvarlarda düzgün kesme taş ve kırma taşın birlikte kullanıldığını, izolasyon amacıyla kalın bir sıva tabakasıyla kaplandığını dile getirdi.
Kanalın doğrusal bir hat yerine kırık ve bükümlü bir güzergâh izlediğini vurgulayan Yavuz, bunun suyun hızını azaltmak amacıyla yapılmış olabileceğini ya da sonraki dönem müdahaleleriyle yön değişmiş olabileceğini kaydetti. Taban kısmında da su akışını yavaşlatmaya yönelik basamakların bulunduğu tespit edildi.
Türkiye’de Benzeri Yok: Turizme Kazandırılması Bekleniyor
Uzmanların verdiği bilgilere göre, benzer örnekler Türkiye’de yalnızca iki noktada bulunuyor: Biri Smyrna Antik Kenti sınırlarında, diğeri ise İstanbul’da yer alıyor. Ancak Çömlekçi’de ortaya çıkarılan su kanalının yapısal özellikleri bakımından Türkiye’de başka bir örneğinin bulunmadığı belirtiliyor.
Yapının özgün hâlinin içme suyu amacıyla inşa edildiği değerlendirilirken, Osmanlı’nın son dönemlerinden itibaren yan duvarlara açılan deliklerle kanalizasyon hattı olarak kullanılmaya başlandığı ve günümüzde de atık suyun geçtiği ifade edildi.
Kanalın, Roma’nın doğudaki önemli garnizonlarından biri olan Satala Antik Kenti ile bağlantılı olabileceği, limana gelen gemilerin veya bölgede konuşlu askerlerin su ihtiyacını karşılamak amacıyla yapılmış olabileceği ihtimali üzerinde duruluyor.
Koruma altına alınan yapının birinci derece arkeolojik sit olarak tescil edilmesi gerektiğini belirten uzmanlar, çevresinde kurtarma kazıları ve temizlik çalışmaları yapılmasının önemine dikkat çekti. İnşaat sürecinin tamamlanmasının ardından Trabzon Büyükşehir Belediyesi’nin kapsamlı bir çalışma yürütmesi bekleniyor.
Roma ya da Helenistik dönemde yoğun bir yerleşim alanı olarak bilinmeyen Çömlekçi’de ortaya çıkan bu keşif, Trabzon’un tarihi geçmişine dair yeni soruları da beraberinde getirdi. Uzmanlara göre doğru koruma ve restorasyon çalışmalarıyla söz konusu su kanalı, kentin kültürel mirasına ve turizm potansiyeline önemli katkı sağlayabilir.