Türk milletinin bağımsızlık mücadelesinde kader anlarından biri olan Sakarya Meydan Muharebesi, 23 Ağustos 1921’de başladı. 22 gün 22 gece süren savaş, 13 Eylül’de Türk ordusunun kesin zaferiyle sonuçlandı ve Kurtuluş Savaşı’nın seyrini değiştirdi.
1921 yazında Anadolu, işgal kuvvetlerinin baskısı altındaydı. Batı Cephesi’nde ilerleyişini sürdüren Yunan ordusu Ankara’yı hedeflerken, Türk ordusu Eskişehir Muharebeleri’nin ardından Sakarya Nehri’nin doğusuna çekilmişti.
Yaklaşık 100 kilometrelik bir sahada gerçekleşen bu geri çekilme, Ankara’da ve TBMM’de büyük endişeye neden oldu. Yunan ordusunun Ankara’ya kadar ilerlemesi ve Türk direnişini kırması ihtimali tartışılırken, Milli Mücadele açısından kritik bir karar alındı.
TBMM, 5 Ağustos 1921’de Mustafa Kemal Paşa’yı Türk Orduları Başkomutanı olarak görevlendirdi. Ordunun ihtiyaçlarının karşılanması için de Tekalif-i Milliye Emirleri hayata geçirildi.
Mustafa Kemal Paşa, 12 Ağustos’ta Batı Cephesi’ne giderek savaş hazırlıklarını ve savunma planlarını bizzat yönetti.
SAKARYA’DA 22 GÜN 22 GECE SÜREN TARİHİ MÜCADELE
Yunan kuvvetleri 13 Ağustos’ta ileri harekâta geçti. 23 Ağustos 1921’de ise Sakarya mevzilerinde büyük taarruz başladı.
Muharebenin ilk günlerinde Yunan ordusu üstün silah ve kuvvet avantajını kullanarak Türk savunma hatlarını zorladı. Mangal Dağı ve Türbetepe gibi stratejik noktaların kaybedilmesi, Türk ordusu açısından savaşın en kritik anlarını beraberinde getirdi.
Tam da bu süreçte Mustafa Kemal Paşa’nın savaşın kaderini belirleyen emri tarihe geçti:
“Hattı müdafaa yoktur, sathı müdafaa vardır. O satıh bütün vatandır.”
Bu anlayış, savunmanın yalnızca belirli bir hatta bağlı kalmadan vatanın tamamına yayılması anlamına geliyordu. Türk birlikleri geri çekilmek zorunda kaldıkları noktalarda yeniden toparlanarak mücadeleyi sürdürdü.
Sakarya Meydan Muharebesi boyunca Mehmetçik ağır kayıplar vermesine rağmen savunmadan vazgeçmedi. Yunan ordusunun kuşatma planları Türk birliklerinin direnişi karşısında sonuçsuz kaldı.
Muharebenin 14. gününden sonra Yunan kuvvetlerinin Türk cephesinin merkezine yönelik saldırıları zayıflamaya başladı. Türk ordusu ise kaybedilen bölgeleri geri almak amacıyla karşı taarruz hazırlığına yöneldi.
TÜRK ORDUSUNUN KARŞI TAARRUZU ZAFERİ GETİRDİ
Yunan ordusu, Türk savunmasını aşamayınca Haymana yönünden yeni bir saldırı girişiminde bulundu. Ancak bu hamle de sonuç vermedi.
Türk ordusu, 10 Eylül 1921’de genel karşı taarruza geçti. Yunan kuvvetleri ağır kayıplar vererek geri çekilmeye başladı.
22 gün 22 gece süren Sakarya Meydan Muharebesi, 13 Eylül 1921’de Yunan ordusunun Sakarya Nehri’nin doğusunda tamamen etkisiz hale getirilmesiyle sona erdi.
Bu zafer, yalnızca bir meydan muharebesinin kazanılması anlamına gelmiyordu. Sakarya, Türk milletinin bağımsızlık konusundaki kararlılığını ortaya koyarken, Kurtuluş Savaşı’nın zaferle sonuçlanacağına dair güçlü bir dönüm noktası oluşturdu.
Sakarya Zaferi’nin ardından TBMM, 19 Eylül 1921’de Mustafa Kemal Paşa’ya Mareşal rütbesi ve Gazi unvanı verdi.
SAKARYA ZAFERİ DİPLOMASİDE DE YENİ BİR DÖNEM BAŞLATTI
Sakarya Meydan Muharebesi’nin etkisi cepheyle sınırlı kalmadı. Türk ordusunun kazandığı büyük zafer, TBMM’nin uluslararası alandaki itibarını da güçlendirdi.
Savaşın ardından diplomasi alanında önemli gelişmeler yaşandı. 13 Ekim 1921’de Sovyet Rusya ile Kars Antlaşması imzalanarak doğu sınırının belirlenmesinde önemli bir adım atıldı.
20 Ekim 1921’de Fransa ile Ankara Antlaşması imzalandı ve Fransa Anadolu’daki işgalden çekildiğini resmen ilan etti. İtalya da Anadolu’daki işgal ettiği bölgelerden çekilme sürecini hızlandırdı.
İngiltere ile TBMM arasında ise esir değişimine yönelik anlaşma yapıldı.
Sakarya Meydan Muharebesi’nin ardından ortaya çıkan askeri ve diplomatik tablo, Büyük Taarruz’a giden yolu açtı.