Türkiye’de haftalık 45 saatlik çalışma süresinin düşürülmesi ve çalışanlara haftada iki gün izin verilmesi yeniden tartışılmaya başlandı. SGK Başuzmanı İsa Karakaş, dünyada çalışma saatlerinin azaltılmasına yönelik uygulamalara dikkat çekerek Türkiye’de de yeni bir düzenlemeye ihtiyaç olduğunu savundu. Ancak Türkiye’de 45 saatlik çalışma sınırının değiştiğine ilişkin kesinleşmiş bir düzenleme bu açıklamayla ortaya konmuş değil.
Haftalık 45 saatlik mesai değişecek mi?
Türkiye’de milyonlarca çalışanı ilgilendiren haftalık çalışma süresinin azaltılması konusu, farklı ülkelerde hayata geçirilen çalışma modelleriyle yeniden gündeme geldi. SGK Başuzmanı İsa Karakaş, Türkiye Gazetesi’nde yayımlanan değerlendirmesinde, birçok ülkede daha kısa çalışma sürelerinin ve çalışanların dinlenme haklarının öne çıktığını belirtti.
Karakaş, çalışma hayatında yalnızca geçirilen sürenin değil, iş verimliliğinin ve emeğin niteliğinin de önem taşıdığını vurguladı. Çalışanların daha kısa sürede verimli sonuçlar elde edebileceği modellerin Türkiye’de de değerlendirilmesi gerektiğini ifade etti.
Ancak haftalık mesainin 45 saatten 40 saate düşürülmesi veya tüm çalışanlara iki gün hafta tatili verilmesi konusunda Türkiye’de yürürlüğe girmiş genel bir değişiklik bulunduğu sonucu çıkarılmamalı. Mevcut yasal düzenlemeye göre haftalık normal çalışma süresi en çok 45 saat olarak uygulanıyor.
Dünyada çalışma saatleri kısalıyor
İsa Karakaş, farklı ülkelerde çalışma sürelerini azaltmaya yönelik düzenlemeleri örnek göstererek bu alandaki değişimin uzun yıllardır devam ettiğini belirtti. Çalışma hayatındaki dönüşümün temelinde çalışan sağlığının korunması ve verimliliğin artırılması bulunuyor.
Karakaş’ın değerlendirmesinde öne çıkan ülkeler ve çalışma süreleri şöyle sıralandı:
Fransa: Haftalık çalışma süresi yasal olarak 35 saat.
İzlanda: Bazı iş yerlerinde 35-36 saatlik çalışma modelleri uygulandı.
Kolombiya: Haftalık çalışma süresi kademeli olarak 42 saate indiriliyor.
Şili: Haftalık çalışma süresinin 45 saatten 40 saate düşürülmesi için kademeli uygulama yürütülüyor.
Meksika: Haftalık çalışma süresinin 48 saatten 40 saate indirilmesine yönelik süreç gündemde.
Brezilya: Haftalık çalışma süresinin 40 saate indirilmesi ve iki gün dinlenme hakkına ilişkin iddialar, haberde aktarılan değerlendirmeler arasında yer alıyor.
Bu örnekler, ülkelerin çalışma hayatına ilişkin farklı modeller geliştirdiğini gösteriyor. Ancak düzenlemelerin yürürlük tarihleri ve kapsamları ülkeden ülkeye değişiyor.
Türkiye’de haftalık çalışma süresi kaç saat?
4857 sayılı İş Kanunu’nun 63. maddesine göre Türkiye’de genel haftalık çalışma süresi en çok 45 saat. Aksi kararlaştırılmadığında bu süre, çalışılan günlere eşit şekilde dağıtılıyor.
Beş gün çalışılan bir iş yerinde günlük çalışma süresi ortalama 9 saat, altı gün çalışılan bir iş yerinde ise 7,5 saat olabiliyor. Bununla birlikte ara dinlenmeleri, günlük çalışma sınırları ve işin niteliğine ilişkin kurallar ayrıca dikkate alınıyor.
Türkiye’de haftalık çalışma süresinin 40 saate indirilmesi ve iki günlük hafta tatilinin yaygınlaştırılması halinde çalışma hayatında önemli bir değişim yaşanabilir. Ancak bunun gerçekleşmesi için ilgili mevzuatta gerekli düzenlemelerin yapılması gerekiyor.
“Çalışma süresinin kısaltılması bir lüks değil”
Karakaş, çalışma saatlerinin azaltılmasının yalnızca çalışanların daha fazla dinlenmesi açısından değil, iş sağlığı ve ekonomik verimlilik bakımından da değerlendirilmesi gerektiğini savundu.
Uzun çalışma sürelerinin kronik yorgunluk, stres ve tükenmişlik riskini artırabileceğine dikkat çeken Karakaş, dinlenmiş çalışanların işlerini daha verimli yapabileceğini belirtti. Fransa ve İzlanda örneklerini hatırlatan uzman, çalışma süresinin azaltılmasının iş kazalarını, hastalık izinlerini ve iş kaynaklı kayıpları azaltabileceğini ifade etti.
Karakaş’a göre Türkiye’de de çalışma sürelerinin yeniden ele alınması, çalışanların yaşam kalitesi ile üretkenlik arasında daha dengeli bir yapı kurulmasına katkı sağlayabilir.
Peki, Türkiye’de 45 saatlik mesai kısalacak mı? Şu aşamada çalışanların haftalık mesaisinin 40 saate düşürüldüğünü veya herkese iki gün izin hakkı tanındığını söylemek mümkün değil. Konu, uzman değerlendirmeleri ve farklı ülkelerdeki uygulamalar üzerinden tartışılmaya devam ediyor.