Kutup girdabı neden bölünüyor? Soğuk hava güneye inebilir
Kuzey Kutbu üzerinde etkili olan kutup girdabında yaşanan olağan dışı değişim, Avrupa'da sert soğuk hava ihtimalini gündeme getirdi. Bilim insanları, ani stratosferik ısınmanın kış mevsiminin seyrini değiştirebileceğine dikkat çekerken, kuraklık tehlikesine karşı da uyarıyor.
Karadeniz Gazetesi İnternet Haber Servisi – Kış mevsiminin başlamasıyla birlikte atmosferde yaşanan sıra dışı gelişmeler, meteoroloji dünyasının gündemine girdi. Kuzey Kutbu çevresinde etkili olan kutup girdabında (Polar Vortex) meydana gelen değişim, Avrupa başta olmak üzere kuzey yarımkürede soğuk hava koşullarının nasıl şekilleneceğine ilişkin tartışmaları artırdı.
Normal şartlarda Kuzey Kutbu çevresinde dönen güçlü rüzgârlar, aşırı soğuk havanın kutup bölgesinde kalmasına yardımcı oluyor. Ancak bu rüzgârların zayıflaması veya kutup girdabının parçalanması, Arktik bölgedeki soğuk havanın daha güney enlemlere ilerlemesine zemin hazırlayabiliyor.
Bilim insanları, bu yıl kutup girdabında alışılmışın dışında değişiklikler yaşandığına dikkat çekiyor.
Ani stratosferik ısınma dengeleri değiştirebilir
Kutup girdabındaki değişimde etkili olan önemli atmosfer olaylarından biri de Ani Stratosferik Isınma (SSW) olarak biliniyor.
Atmosferin üst katmanlarında meydana gelen bu olay sırasında stratosfer sıcaklıkları kısa sürede yükselirken, kutup çevresindeki güçlü rüzgâr sistemi zayıflayabiliyor. Alt atmosferden yukarı taşınan büyük ölçekli hava dalgaları da bu süreci tetikleyebiliyor.
Pasifik Okyanusu'nda etkili olan El Niño olayının atmosfer dolaşımını etkileyerek gelişmelerde rol oynayabileceği değerlendiriliyor. Ancak uzmanlar, yaşanan değişimin doğrudan El Niño kaynaklı olduğunu söylemek için henüz yeterli veri bulunmadığını belirtiyor.
Kar yerine kuraklık tehlikesi gündemde
Kutup girdabındaki değişim yalnızca soğuk hava ihtimaliyle değil, yağış düzeninde yaşanabilecek farklılıklarla da dikkat çekiyor.
Reading Üniversitesi Meteoroloji Profesörü Andrew Charlton-Perez, ani stratosferik ısınmanın İngiltere'de daha soğuk ancak aynı zamanda daha kurak hava koşullarına yol açabileceğini belirtti.
İngiltere'de yaz aylarında yaşanan aşırı sıcaklık ve kuraklık nedeniyle su kaynaklarının kritik seviyelere gerilediğini hatırlatan Charlton-Perez, kış aylarında yeterli yağış alınamamasının gelecek dönem için ciddi sorunlar oluşturabileceğini ifade etti.
Profesöre göre bazı bölgelerin kuraklıktan çıkabilmesi için kış boyunca her ay normal yağış miktarının yüzde 120'sinden fazlasına ihtiyaç duyuluyor.
Yağışların yetersiz kalması durumunda baraj ve rezervuarların doluluk seviyeleri düşük kalabilir. Bu durumun gelecek yaz döneminde evlerin, işletmelerin ve tarım sektörünün su ihtiyacını karşılamayı zorlaştırabileceği belirtiliyor.
"Daha önce böyle bir şey görmedik"
Kutup girdabındaki değişimin en dikkat çekici yönlerinden biri de gerçekleştiği tarih oldu.
Profesör Andrew Charlton-Perez, ani stratosferik ısınma olayının modern gözlem kayıtlarında şimdiye kadar karşılaşılan en erken dönemlerden birinde yaşandığını söyledi.
1979 yılından itibaren uydu gözlemlerinin, 1940'lı yıllardan itibaren ise farklı meteorolojik kayıtların incelendiğini belirten Charlton-Perez, bu kadar erken tarihte benzer bir stratosferik ısınma olayının görülmediğine dikkat çekti.
Ünlü meteoroloji profesörü, yaşanan gelişmeyi değerlendirirken "Daha önce böyle bir şey görmedik" ifadesini kullandı.
Türkiye'de kış nasıl geçecek?
Kutup girdabındaki zayıflama ve bölünme, Avrupa'da soğuk hava dalgalarının etkili olma ihtimalini gündeme taşısa da bu durum Türkiye'nin tamamında kesin olarak sert kış yaşanacağı anlamına gelmiyor.
Soğuk hava dalgalarının Türkiye'ye ulaşıp ulaşmayacağı; atmosferdeki basınç sistemlerinin konumuna, rüzgârların yönüne ve bölgesel hava hareketlerine bağlı olacak.
Uzmanların dikkat çektiği bir diğer konu ise ani stratosferik ısınmanın kışın geri kalanını nasıl etkileyeceği. Yaklaşık iki yılda bir görülebilen bu olayın etkilerinin ne kadar süreceğini şimdiden kesin olarak belirlemek mümkün değil.