Türkiye Ziraat Odaları Birliği (TZOB), eylül ayında üretici ve market fiyatlarındaki farklılıklar ile girdi maliyetlerindeki değişimleri içeren raporunu kamuoyuyla paylaştı. Rapora göre eylül ayında tarlayla tezgah arasındaki fiyat farkı rekor seviyelere ulaştı.
Üretici ve market arasındaki fiyat farkının en yüksek olduğu ürün yüzde 633,4 ile limon oldu. Limonu sırasıyla şu ürünler takip etti:
Kuru İncir: Yüzde 339,1 fark (4,4 kat)
Havuç: Yüzde 337,8 fark (4,4 kat)
Elma: Yüzde 237,9 fark (3,4 kat)
Maydanoz: Yüzde 228,3 fark (3,3 kat)
Rakamlara yansıyan fiyat değişimlerinde; üreticide 7 TL olan limon markette 51,34 TL'ye, 130 TL olan kuru incir 570,77 TL'ye, 11 TL olan havuç 48,16 TL'ye, 21,66 TL olan elma 73,20 TL'ye ve 7,66 TL olan maydanoz 25,14 TL'ye satıldı.
Türkiye Ziraat Odaları Birliği (TZOB), eylül ayına ilişkin üretici ve market fiyatları ile girdi maliyetleri raporunu yayımladı. Verilere göre eylül ayında üretici ile market arasındaki fiyat farkı yüzde 633,4 ile en fazla limonda görüldü. Tarlada 7 liraya satılan limon, markette 51,34 liradan alıcı buldu. Markette en fazla fiyat artışı patlıcanda yaşanırken, üreticide en çok fiyat düşüşü kuru incirde kaydedildi.
Markette En Çok Patlıcan Zamlandı, Limon Ucuzladı
Eylül ayında markette incelenen 36 ürünün 25'inde fiyat artışı gerçekleşirken, 11 üründe ise fiyat düşüşü gözlendi:
Markette Fiyatı En Çok Artanlar: Market tezgahlarında fiyatı en fazla artan ürün yüzde 26 ile patlıcan oldu. Patlıcanı yüzde 21,1 ile kırmızı mercimek, yüzde 18,5 ile sivri biber, yüzde 16,4 ile yeşil mercimek ve Antep fıstığı izledi.
Markette Fiyatı En Çok Düşenler: Markette fiyatı en çok gerileyen ürün yüzde 39,5 düşüşle limon oldu. Limondaki fiyat düşüşünü yüzde 33,4 ile yeşil soğan, yüzde 21 ile kuru soğan, yüzde 18,3 ile elma ve yüzde 14,3 ile mısırözü yağı takip etti.
Üreticide Kuru Fasulye Zirvede, Kuru İncir Düşüşte
Eylül ayında üreticide takip edilen 28 ürünün 16'sında fiyat artışı görülürken, 11'inde fiyat düşüşü yaşandı; 1 üründe ise fiyat değişmedi.
Üreticide En Çok Fiyatı Düşenler: Üreticide en fazla fiyat düşüşü yüzde 48 ile kuru incirde gerçekleşti. Kuru inciri yüzde 30 ile limon, yüzde 20,7 ile patates, yüzde 14,1 ile kuru soğan ve yüzde 13,6 ile kuru üzüm izledi.
Üreticide En Çok Fiyatı Artanlar: Üretici fiyatlarında en fazla artış yüzde 62,5 ile kuru fasulyede görüldü. Kuru fasulyedeki yükselişi yüzde 23,3 ile patlıcan, yüzde 15,5 ile elma, yüzde 13,1 ile kabak ve yüzde 12,1 ile yeşil mercimek takip etti.
Fiyat Değişimlerinin Arkasındaki Sebepler
TZOB raporunda ürün bazlı fiyat dalgalanmalarının nedenleri şu şekilde sıralandı:
Kuru İncir: TARİŞ'in alım fiyatını henüz açıklamamış olması nedeniyle piyasada fiyatlar geçen sezonun altında kaldı ve üretici fiyatı 130 TL seviyelerine geriledi.
Limon: Hasat döneminin süratle devam etmesi ve depolarda geçen yıldan kalan ürünlerin de piyasaya arz edilmesi arzı artırarak fiyatların gerilemesine neden oldu.
Patates ve Kuru Soğan: Hasadın devam etmesiyle birlikte piyasaya ürün arzının artması fiyatların düşmesini sağladı.
Patlıcan ve Kabak: Olumsuz hava koşulları ile tarladan seraya geçiş dönemi nedeniyle ürün arzının azalması fiyatların yükselmesine yol açtı.
Eylül ayında mazot fiyatı aylık olarak yüzde 12,8 arttı
Ziraat Odaları aracılığıyla girdi piyasalarından alınan fiyat verilerine göre; eylül ayında, ağustos ayına göre DAP gübresi yüzde 9,9, ÜRE gübresi yüzde 6,7, 20.20.0 kompoze gübresi yüzde 6,6, amonyum nitrat gübresi yüzde 6,3, amonyum sülfat gübresi yüzde 1,4 oranında artış gösterdi. Geçen yılın eylül ayına göre son bir yılda amonyum nitrat gübresi yüzde 69,2, amonyum sülfat gübresi yüzde 55,6, 20.20.0 kompoze gübresi yüzde 38,6, DAP gübresi yüzde 35,9, ÜRE gübresi yüzde 13,7 oranında arttı. Eylül ayında ağustos ayına göre süt yemi yüzde 4,4, besi yemi yüzde 4,2, son bir yılda besi yemi ve süt yemi yüzde 31,8 oranında arttı. Elektrik fiyatları yıllık olarak yüzde 25,1 oranında artarken tarım ilacı fiyatları yüzde 27,7 oranında arttı. Eylül ayında mazot fiyatı ise aylık olarak yüzde 12,8 oranında, yıllık yüzde 70,7 oranında arttı.
"Hasat döneminde çeltik ithalatı durdurulmalıdır"
Hasat döneminde çeltik ithalatının durdurulması gerektiğini belirten TZOB Başkanı Şemsi Bayraktar, "Bu dönemde alınacak kararlar, üreticimizin yalnızca bu yılki gelirini değil, gelecek yıl yeniden üretim yapıp yapamayacağını da belirleyecek. Türkiye'nin 2025 yılında 998 bin 98 ton olan çeltik üretiminin, 2026 yılı birinci tahminine göre yüzde 7,7 artarak 1 milyon 74 bin 810 tona ulaşması bekleniyor. Hasatta yerli ürün kısa sürede yoğun biçimde piyasaya çıkıyor. Aynı dönemde ithalatın sürmesi, çeltik işleyen işletmelerin yerli ürün alımını ertelemesine ve üreticiye teklif edilen fiyatlar üzerinde baskı oluşmasına yol açabilir. Gübre, mazot, tohum, ilaç, sulama, işçilik ve finansman giderlerini ödemek zorunda olan çiftçimizin ise ürününü satmak için aylarca bekleme imkanı yoktur. TMO alım fiyatını gecikmeden açıklamalıdır. Fiyat belirlenirken çiftçilerimizin gerçek üretim maliyetleri esas alınmalı, emeklerinin karşılığını almalarını sağlayacak makul bir gelir gözetilmelidir. Ayrıca, hasat döneminde çeltik ithalatı durdurulmalıdır. Alım koşulları ve takvimi önceden duyurulmalı, ihtiyaç duyulan yerlerde TMO fiilen alım yaparak piyasada üretici lehine güvence oluşturmalıdır. Çiftçimiz, maliyetinin altında satış yapmaya mecbur bırakılmamalı ve mağdur edilmemelidir. Sanayici ve çeltik işleyen işletmelerin öncelikle yerli üreticiden ürün temin etmesi teşvik edilmeli, gümrük vergileri ve ithalat uygulamaları hasat takvimi ile yerli üretimin sürdürülebilirliği gözetilerek düzenlenmelidir" açıklamasında bulundu.