ABD Başkanı Donald Trump, cumartesi günü Avrupa’daki müttefiklerine yönelik ek gümrük tarifeleri uygulayacağını ve ABD’nin Grönland'ı satın almasına izin verilene kadar bu baskıyı sürdüreceğini söyledi. Açıklama, Danimarka’ya bağlı olan geniş Arktik adanın geleceği konusunda yaşanan gerilimi daha da tırmandırdı.
Trump, Truth Social’da yaptığı paylaşımda, Danimarka, Norveç, İsveç, Fransa, Almanya, Hollanda, Finlandiya ve Büyük Britanya’dan ithal edilen ürünlere 1 Şubat itibarıyla ilave yüzde 10 gümrük vergisi uygulanacağını duyurdu. Söz konusu ülkelerin tamamı halihazırda Trump yönetiminin getirdiği tarifelere zaten tabi bulunuyor.
Trump, bu tarifelerin 1 Haziran itibarıyla yüzde 25’e çıkarılacağını ve ABD’nin Grönland'ı satın almasına yönelik bir anlaşmaya varılana kadar yürürlükte kalacağını yazdı.
Trump'ın bu açıklaması sonrası Avrupalı liderlerden peş peşe açıklamalar geldi.
İşte o tepkiler:
Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen:
"Toprak bütünlüğü ve egemenlik, uluslararası hukukun temel ilkeleridir. Bunlar Avrupa için olduğu kadar uluslararası toplumun bütünü için de hayati öneme sahiptir. Arktik bölgesinde barış ve güvenliğe yönelik ortak transatlantik çıkarımızı, NATO dahil olmak üzere, sürekli olarak vurguladık.
Müttefiklerle birlikte yürütülen ve önceden koordine edilen Danimarka tatbikatı, Arktik güvenliğini güçlendirme ihtiyacına yanıt vermektedir ve kimseye yönelik bir tehdit oluşturmamaktadır. AB, Danimarka ve Grönland halkıyla tam dayanışma içindedir. Diyalog hayati önem taşımaya devam etmektedir ve Danimarka Krallığı ile ABD arasında geçen hafta başlatılan sürecin üzerine inşa etmeye kararlıyız.
Gümrük tarifeleri, transatlantik ilişkileri zedeler ve tehlikeli bir aşağı yönlü sarmal riskini doğurur. Avrupa, egemenliğini koruma konusunda birlik içinde, koordineli ve kararlı kalacaktır"
İngiltere Başbakanı Keir Starmer:
"Grönland konusundaki tutumumuz son derece nettir. Grönland, Danimarka Krallığı’nın bir parçasıdır ve geleceği Grönlandlılar ile Danimarkalıların vereceği bir karardır. Ayrıca Arktik güvenliğinin NATO’nun tamamı için önem taşıdığını ve müttefiklerin, Arktik’in farklı bölgelerinde Rusya’dan kaynaklanan tehdidi ele almak için birlikte daha fazla çaba göstermesi gerektiğini açıkça ifade ettik.
NATO müttefiklerinin kolektif güvenliğini sağlama amacıyla hareket eden müttefiklere gümrük tarifeleri uygulanması tamamen yanlıştır. Bu konuyu elbette ABD yönetimiyle doğrudan ele alacağız"
Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron:
"Fransa, Avrupa’da ve dünyanın başka bölgelerinde ulusların egemenliğine ve bağımsızlığına bağlıdır. Bu ilke, tercihlerimize yön vermektedir. Birleşmiş Milletler’e ve onun Şartı’na olan bağlılığımız da bu temele dayanmaktadır. Bu çerçevede Ukrayna’yı destekliyor ve desteklemeyi sürdüreceğiz; aynı zamanda bu ilkeleri ve kendi güvenliğimizi savunmak için güçlü ve kalıcı bir barış amacıyla istekli ülkelerden oluşan bir koalisyon inşa etmiş bulunuyoruz.
Aynı temelde, Danimarka tarafından Grönland’da düzenlenen tatbikata katılma kararı aldık. Bu kararı tamamen üstleniyoruz, çünkü Arktik’te ve Avrupa’nın en uç sınırlarındaki güvenlik söz konusudur. Hiçbir yıldırma ya da tehdit bizi etkilemeyecektir; ne Ukrayna’da, ne Grönland’da ne de dünyanın başka herhangi bir yerinde bu tür durumlarla karşılaştığımızda.
Gümrük tarifesi tehditleri kabul edilemez ve bu bağlamda yeri yoktur. Eğer teyit edilirse, Avrupalılar buna birlik içinde ve koordineli bir şekilde yanıt verecektir. Avrupa egemenliğinin korunmasını sağlayacağız. Bu anlayışla Avrupalı ortaklarımızla temaslarda bulunacağım"
İsveç Başbakanı Ulf Kristersson:
"Şantaja boyun eğmeyeceğiz. Danimarka ve Grönland'ı ilgilendiren konularda sadece Danimarka ve Grönland karar verir. Ben her zaman ülkemin ve müttefik komşularımızın arkasında duracağım. Bu, şu an işaret edilenlerden çok daha fazla ülkeyi ilgilendiren bir Avrupa Birliği (AB) meselesidir. İsveç şu anda ortak bir yanıt için diğer AB ülkeleri, Norveç ve Birleşik Krallık ile yoğun görüşmeler yürütüyor"
Hollanda Dışişleri Bakanı David van Weel:
"Başkan Trump’ın gümrük tarifelerine ilişkin açıklamasını not aldık. Grönland’daki tatbikatlarla bağlantılı askeri faaliyetler, Arktik bölgesindeki güvenliğe katkı sağlamayı amaçlamaktadır. Hollanda, verilecek yanıt konusunda AB Komisyonu ve ortaklarıyla yakın temas halindedir"
Trump’ın başka hangi seçenekleri var?
Beyaz Saray, ABD’nin Grönland’ı elde etmeye yönelik çabaları kapsamında bir dizi seçeneğin masada olduğunu defalarca ve açık şekilde dile getirdi. Gümrük tarifeleri bunlardan biriydi ve bu gerçekleşti. Peki başka neler gündeme gelebilir?
Trump yönetimi, Grönland’ı satın alma ihtimalini, hatta zorla ele geçirme seçeneğini bile gündeme getirmişti. Ancak bir NATO müttefikinin toprağına saldırmanın doğuracağı diplomatik sonuçlar son derece ağır olurdu; uzmanlar da bunun bu nedenle son derece düşük bir ihtimal olduğunu belirtiyor.
ABD ayrıca Grönland’ı “satın alma” yoluna da gidebilir. Ancak böyle bir işlem son derece karmaşık olurdu. Herhangi bir finansmanın Kongre tarafından tahsis edilmesi gerekirken, Grönland’ın bir antlaşmayla edinilmesi Senato’nun üçte ikisinin desteğini gerektiriyor; uzmanlara göre bu desteği sağlamak oldukça zor.
Avrupa Birliği’nin de anlaşmaya onay vermesi gerekiyor ve Danimarka, Grönland’ın satılık olmadığını net bir şekilde ifade etmiş durumda.
Üçüncü bir seçenek ise ada halkının gönlünü kazanmak amacıyla kısa vadeli mali teşvikler ya da gelecekteki ekonomik kazanımlar vaadiyle çabaların artırılması olabilir.
Grönland bağımsızlığa doğru yönlendirilirse, bu durumda ABD ile bir ortaklığa girmesi mümkün hale gelebilir.